Waarom samenwerken moeilijker is dan we denken

Samenwerken

"We moeten beter samenwerken."

Het is waarschijnlijk één van de meest uitgesproken zinnen binnen organisaties. Na een reorganisatie. Tijdens een teamsessie. Bij een fusie. Of wanneer een belangrijk project dreigt vast te lopen.

Vrijwel iedereen knikt instemmend. Want wie kan daar nu tegen zijn?

Maar stel vervolgens eens een eenvoudige vervolgvraag.

"Wat bedoel je eigenlijk met samenwerken?"

Dan wordt het ineens stil.

De één zegt dat samenwerking betekent dat collega's elkaar vaker moeten aanspreken. Een ander vindt juist dat er beter gecommuniceerd moet worden. Weer iemand anders begint over duidelijke afspraken of gezamenlijke doelen. En een vierde zegt dat samenwerking vooral draait om vertrouwen.

Opmerkelijk genoeg hebben ze allemaal gelijk. En toch praten ze ongemerkt langs elkaar heen. Niet omdat ze een andere definitie van samenwerken hebben, maar omdat ze vanuit verschillende perspectieven bepalen wat goede samenwerking betekent.

Iedereen kijkt anders naar goede samenwerking

We gebruiken allemaal hetzelfde woord: samenwerken. Maar leggen we ook dezelfde accenten?

Onze drijfveren bepalen namelijk waar wij vanzelf de nadruk op leggen. Voor de één begint goede samenwerking met vertrouwen en verbondenheid, terwijl een ander vooral waarde hecht aan duidelijke afspraken, resultaat of nieuwe inzichten. Vraag zes mensen met verschillende drijfveren wat goede samenwerking betekent en de kans is groot dat je zes verschillende antwoorden krijgt.

🟣 Paars – Samenwerken is op elkaar kunnen bouwen

Voor mensen met een sterke paarse drijfveer begint samenwerken met vertrouwen. Je kent elkaar, helpt elkaar en weet dat je op elkaar kunt rekenen wanneer het nodig is.

Samenwerken betekent onderdeel zijn van een groep waarin mensen verantwoordelijkheid voor elkaar nemen. Loyaliteit, verbondenheid en continuïteit vormen daarbij de basis.

Pas wanneer dat vertrouwen aanwezig is, voelt samenwerking veilig.

---

🔴 Rood – Samenwerken is elkaar durven aanspreken

Rood kijkt heel anders naar samenwerking.

Voor rood betekent samenwerken vooral duidelijkheid. Je spreekt elkaar aan wanneer iets niet goed gaat, neemt verantwoordelijkheid en durft beslissingen te nemen.

Conflicten zijn daarbij geen probleem. Sterker nog: een goed gesprek mag best schuren zolang het leidt tot een beter resultaat.

Geen omwegen. Geen politieke spelletjes. Gewoon zeggen waar het op staat.

---

🔵 Blauw – Samenwerken is duidelijke afspraken maken

Voor blauw ontstaat samenwerking wanneer iedereen weet waar hij aan toe is.

Wie doet wat? Wanneer moet het klaar zijn? Welke kwaliteit spreken we af? En hoe controleren we dat?

Goede samenwerking ontstaat niet vanzelf, maar door heldere processen, duidelijke rollen en afspraken die iedereen nakomt.

Structuur zorgt voor vertrouwen.

---

🟠 Oranje – Samenwerken is samen winnen

Voor oranje is samenwerken geen doel op zich.

Samenwerking is een manier om betere resultaten te behalen dan je alleen zou kunnen bereiken.

Wanneer iedereen dezelfde ambitie deelt en gezamenlijk succes behaalt, voelt de samenwerking goed.

Resultaat verbindt.

---

🟢 Groen – Samenwerken is elkaar begrijpen

Groen kijkt vooral naar de relatie tussen mensen.

Voelt iedereen zich gehoord? Is er voldoende openheid? Durven mensen hun mening te geven? Luisteren we echt naar elkaar?

Voor groen ontstaat samenwerking wanneer mensen zich verbonden voelen en elkaar respecteren.

Communicatie is daarbij belangrijker dan procedures.

---

🟡 Geel – Samenwerken is samen slimmer worden

Voor geel draait samenwerken om kennis ontwikkelen.

Nieuwe ideeën ontstaan zelden alleen. Door verschillende perspectieven samen te brengen ontstaat innovatie.

Samenwerken betekent daarom vragen stellen, experimenteren, elkaar uitdagen en van elkaar leren.

Niet de relatie of het resultaat staat centraal, maar het gezamenlijke inzicht.

Geen van deze perspectieven is beter dan het andere. Iedere drijfveer laat een waardevol onderdeel van samenwerking zien. Pas samen ontstaat het complete beeld.

Maar samenwerken kent nog een tweede dimensie

Niet alleen mensen verschillen in hun kijk op samenwerking. Ook de opdracht waarvoor een team samenwerkt bepaalt welke vorm van samenwerking nodig is.

Een innovatieteam werkt fundamenteel anders samen dan een financiële administratie. Een onderzoeksgroep heeft andere behoeften dan een projectteam dat een klantopdracht uitvoert.

Wanneer je dezelfde verwachtingen hebt van al deze teams, ontstaan onvermijdelijk frustraties.

Vier basisvormen van samenwerken

Vorm van samenwerken	Doel	Essentiële drijfveren	Grootste risico bij verkeerde balans
Samen uitvoeren	Zorgen dat het goed blijft werken: betrouwbare uitvoering, continuïteit en kwaliteit.	🟣 Paars + 🔵 Blauw	Te veel 🟡 Geel of 🟠 Oranje zorgt voor onrust, wisselende kwaliteit en onvoldoende borging van processen.
Samen presteren	Zorgen dat het resultaat wordt gehaald: doelen realiseren door duidelijke afspraken, eigenaarschap en daadkracht.	🔵 Blauw + 🟠 Oranje + 🔴 Rood	Te veel 🟢 Groen kan ervoor zorgen dat lastige beslissingen worden uitgesteld en prestaties achterblijven.
Samen vernieuwen	Nieuwe antwoorden vinden op complexe vraagstukken, problemen oplossen en nieuwe producten, diensten of werkwijzen ontwikkelen.	🟡 Geel + 🟠 Oranje + 🔴 Rood	Te veel 🔵 Blauw kan initiatief vertragen doordat regels, analyses en risicobeheersing de overhand krijgen.
Samen leren	Kennis verdiepen, ervaringen delen, vragen stellen en samen nieuwe inzichten ontwikkelen.	🟢 Groen + 🟡 Geel	Te veel 🔵 Blauw kan leren veranderen in kennis verzamelen, zonder dat inzichten worden toegepast of leiden tot verandering.

Samen uitvoeren → zorgen dat het goed blijft werken

Sommige teams hebben vooral één opdracht: zorgen dat processen betrouwbaar blijven draaien.

Denk aan HR, Finance, ICT-beheer of een Shared Service Center.

Hier draait samenwerken om continuïteit, voorspelbaarheid en kwaliteit. Structuur en vertrouwen zijn belangrijker dan snelheid of experimenteren.

In dit soort teams zijn paarse en blauwe drijfveren vaak sterk vertegenwoordigd.

Samen presteren → zorgen dat het resultaat wordt gehaald

Projectteams, leveranciers en uitvoerende organisaties werken vaak samen om concrete resultaten te leveren.

Iedere partij levert een deel van het geheel. Goede samenwerking ontstaat door duidelijke afspraken, eigenaarschap en een gezamenlijk doel.

Hier versterken blauw, oranje en rood elkaar vaak uitstekend.

Samen vernieuwen → zorgen dat er iets nieuws ontstaat

Bij complexe vraagstukken, innovatie, nieuwe producten en nieuwe proposities ligt het antwoord niet vooraf vast.

Teams en organisaties brengen verschillende kennis, perspectieven en expertises samen om nieuwe mogelijkheden te onderzoeken en oplossingen te ontwikkelen die nog niet bestaan.

Het gaat minder om zekerheid en meer om ontdekken, experimenteren en kansen creëren. Nieuwsgierigheid, ondernemerschap en lef zijn daarom belangrijker dan vaste procedures of bewezen oplossingen.

Daarom zie je in deze vorm van samenwerken vaak veel geel, oranje en rood terug.

Samen leren → zorgen dat mensen en organisaties slimmer worden

Soms is het doel van samenwerken niet om direct een probleem op te lossen of een resultaat te behalen, maar om samen kennis en inzicht te vergroten.

Intervisiegroepen, vakverenigingen, communities en onderzoeksnetwerken zijn daarvan mooie voorbeelden.

Hier draait samenwerking om ervaringen delen, vragen stellen, reflecteren en van elkaar leren.

Groene en gele drijfveren zijn binnen deze vorm vaak essentieel.

De vraag is dus niet alleen "werken we goed samen?", maar ook "past onze manier van samenwerken eigenlijk wel bij de opdracht die we uitvoeren?"

Waarom diversiteit onmisbaar is

Wanneer iedereen in een team dezelfde drijfveren heeft, lijkt dat in eerste instantie prettig. Mensen begrijpen elkaar gemakkelijk, besluiten worden snel genomen en discussies blijven kort.

Maar juist daarin schuilt ook een risico.

Teams waarin mensen vanuit dezelfde drijfveren naar de wereld kijken, letten op dezelfde signalen, stellen vergelijkbare vragen en komen sneller tot oplossingen die passen bij hun gezamenlijke manier van denken. Dat geeft herkenning en efficiëntie, maar kan ook leiden tot een beperkte blik.

Langzaam ontstaat het risico van tunnelvisie: het team ziet vooral wat past bij de eigen manier van kijken en mist signalen die vanuit andere perspectieven zichtbaar worden. Belangrijke vragen worden niet gesteld, alternatieve oplossingen blijven buiten beeld en het team kan zichzelf steeds verder versterken in één manier van denken.

Een goed team bestaat niet uit mensen die hetzelfde denken, maar uit mensen die elkaar aanvullen.

Wanneer een kracht doorslaat

Verschillende drijfveren brengen verschillende kwaliteiten in een team. Maar iedere kwaliteit heeft ook een risico wanneer deze te veel ruimte krijgt.

Een team heeft bijvoorbeeld mensen nodig die structuur aanbrengen, maar te veel behoefte aan zekerheid kan leiden tot controle. Daadkracht is waardevol, maar zonder tegenkracht kan snelheid ten koste gaan van draagvlak.

Wanneer één drijfveer dominant wordt, ontstaat niet alleen een bepaalde manier van werken, maar ook een patroon waarin het team minder openstaat voor andere manieren van kijken.

Tegelijkertijd betekent diversiteit niet automatisch dat samenwerking beter wordt. Wanneer verschillen groot zijn en mensen elkaars drijfveren niet begrijpen, kunnen juist spanningen ontstaan. Verschillen worden dan niet gebruikt als aanvulling, maar ervaren als weerstand.

Te weinig diversiteit leidt tot tunnelvisie. Te veel diversiteit zonder verbinding leidt tot conflict.

De kracht van een team zit daarom niet in zoveel mogelijk hetzelfde denken, maar in het vermogen om verschillende manieren van kijken met elkaar te verbinden.

Juist daarom zijn verschillende drijfveren zo waardevol. Niet omdat verschillen altijd makkelijk zijn, maar omdat ze voorkomen dat één manier van denken de enige waarheid wordt.

Van oordeel naar begrip

De meeste teams proberen samenwerkingsproblemen op te lossen door afspraken te maken over gedrag.

Maar gedrag is vaak slechts het zichtbare deel. De vraag eronder is veel interessanter: waarom doet iemand wat hij doet?

RealDrives helpt teams om zichtbaar te maken welke drijfveren, perspectieven en kwaliteiten aanwezig zijn — en welke mogelijk ontbreken.

Wanneer teamleden inzicht krijgen in elkaars drijfveren ontstaat er een andere manier van samenwerken. Verschillen worden minder snel gezien als lastig, maar vaker als een aanvulling die nodig is om samen betere resultaten te bereiken.

Irritaties zeggen vaak meer over drijfveren dan over mensen

Vrijwel ieder team kent onderlinge irritaties. De één vindt een collega veel te direct. Een ander erg voorzichtig. Sommigen lijken eindeloos te analyseren, terwijl anderen al handelen voordat er een plan ligt.

Vaak schrijven we dat toe aan iemands karakter. Maar veel gedrag is beter te begrijpen vanuit drijfveren.

• Rood kan voor groen hard en confronterend overkomen.
• Groen kan voor rood juist besluiteloos lijken.
• Blauw wil eerst zekerheid voordat er wordt besloten.
• Oranje wil kansen benutten voordat ze voorbij zijn.
• Geel onderzoekt nieuwe mogelijkheden.
• Paars bewaakt juist wat waardevol is en behouden moet blijven.

Wanneer je begrijpt vanuit welke drijfveren iemand handelt, verdwijnen veel irritaties vanzelf. Je hoeft het gedrag niet altijd prettig te vinden. Maar je begrijpt wel waarom iemand het doet.

Samenwerken begint met aansluiten

Goede samenwerking betekent niet dat iedereen hetzelfde moet worden. Juist niet.

Wel vraagt het om het vermogen om aan te sluiten bij de ander. Dat begint met begrijpen wat de ander belangrijk vindt.

Praktisch betekent dat bijvoorbeeld:

De beste teams zoeken balans

Er bestaat geen ideale teamsamenstelling die voor ieder team en iedere situatie hetzelfde is. Een innovatieteam heeft een andere mix van drijfveren nodig dan een financiële administratie. Een crisisteam vraagt om een andere balans dan een onderzoeksgroep.

De vraag is daarom niet: "Hoe ziet het perfecte team eruit?"

Zonder context bestaat die vraag namelijk niet.

De betere vraag is: "Hebben wij de juiste mix van drijfveren voor de opdracht die we samen uitvoeren?"

Want de meest effectieve teamsamenstelling hangt af van wat een team moet bereiken. Een team dat nieuwe producten ontwikkelt heeft andere accenten nodig dan een team dat zorgt voor continuïteit, kwaliteit of beheer.

Met RealDrives maken teams zichtbaar welke drijfveren aanwezig zijn, welke kwaliteiten vanzelfsprekend worden benut en welke perspectieven mogelijk ontbreken.

Succesvolle teams zoeken daarom niet naar gelijkheid, maar naar balans. Ze weten welke drijfveren hun opdracht ondersteunen, benutten verschillen waar die waarde toevoegen en creëren voldoende gemeenschappelijkheid om samen effectief te blijven werken.